Zaburzenia integracji sensorycznej u dzieci z autyzmem

Jak je rozpoznać, zrozumieć i wspierać?

Dzieci z autyzmem często odbierają świat inaczej. Dla wielu z nich zwykłe bodźce – szum suszarki, metka w ubraniu, zmiana światła – są źródłem silnych reakcji emocjonalnych i fizjologicznych. Część dzieci natomiast zdaje się „nie czuć” świata – potrzebują więcej ruchu, intensywnych bodźców lub oporu, aby zarejestrować, że coś się dzieje. To nie zachcianki ani „dziwactwa”. To efekt zaburzeń integracji sensorycznej, które są bardzo częste u dzieci ze spektrum autyzmu.

W tym artykule wyjaśniamy, czym jest integracja sensoryczna, jakie są objawy jej zaburzeń i jak je wspierać – zarówno w terapii, jak i w codziennym życiu.

Czym jest integracja sensoryczna?

Integracja sensoryczna (SI, z ang. Sensory Integration) to zdolność mózgu do odbierania, przetwarzania i organizowania informacji pochodzących z różnych zmysłów:

• wzroku,
• słuchu,
• węchu,
• smaku,
• dotyku,
• propriocepcji (czucia głębokiego – ułożenia ciała w przestrzeni),
• układu przedsionkowego (równowaga i ruch).

Dzięki integracji sensorycznej dziecko potrafi zareagować adekwatnie na sytuację: odsunąć rękę od czegoś gorącego, zapiąć guzik, usiąść spokojnie na dywanie, skupić się na instrukcji. Jeśli SI jest zaburzona – reakcje te stają się nieadekwatne, opóźnione lub zbyt silne.

Integracja sensoryczna a autyzm – dlaczego to się łączy?

Zaburzenia SI nie są kryterium diagnostycznym autyzmu, ale występują bardzo często u dzieci w spektrum – szacuje się, że ponad 80% z nich ma trudności sensoryczne. Dzieci z ASD mogą mieć:

• nadwrażliwość – reagują silnie na światło, dźwięk, dotyk, ruch, smak,
• niedowrażliwość – szukają bodźców, np. kołyszą się, gryzą rękawy, uderzają,
• problemy z przetwarzaniem bodźców z kilku zmysłów jednocześnie – np. nie słyszą, co mówimy, gdy jednocześnie patrzą na coś intensywnego,
• trudności z planowaniem ruchu, koordynacją, równowagą.

To przekłada się na codzienne funkcjonowanie – niechęć do ubrań, problemy z jedzeniem, brak skupienia, „niewytłumaczalne” reakcje emocjonalne.

Objawy, które mogą świadczyć o zaburzeniach SI

Objawy są bardzo zróżnicowane i zależą od rodzaju oraz kierunku zaburzenia. Warto zwracać uwagę na:

Nadwrażliwość:

• dziecko nie toleruje metek, sztywnych ubrań, czapek,
• zasłania uszy przy zwykłych dźwiękach,
• unika mycia głowy, czesania, obcinania paznokci,
• nie lubi bycia przytulanym lub dotykanym.

Niedowrażliwość:

• stale się kręci, skacze, opiera o ściany, uderza w przedmioty,
• potrzebuje mocnego docisku lub otulenia,
• często się przewraca, nie zauważa siniaków,
• ma wysoką tolerancję na ból.

Trudności integracyjne:

• szybko się męczy,
• nie potrafi skupić się na zadaniu,
• nie lubi zabaw wymagających równowagi lub koordynacji,
• unika zabaw manipulacyjnych lub ma problemy z rysowaniem, zapinaniem guzików.

Jak wspierać dziecko z zaburzeniami SI?

Najlepszym rozwiązaniem jest terapia prowadzona przez certyfikowanego terapeutę integracji sensorycznej, poprzedzona dokładną diagnozą. Jednak wiele rzeczy można zrobić także w domu i w codziennym środowisku dziecka.

Jak wspieramy dzieci z SI w Słonecznej Akademii?

W naszym przedszkolu każde dziecko przechodzi diagnozę funkcjonowania sensorycznego, a następnie otrzymuje indywidualny plan pracy. Nasze działania obejmują:

• regularne zajęcia SI w certyfikowanej sali z odpowiednim wyposażeniem,
• codzienne „porcje” aktywności regulujących w planie dnia,
• ścisłą współpracę między terapeutą SI a nauczycielami i rodzicami,
• dostosowanie otoczenia: wyciszone sale, możliwość wycofania się, pomoce sensoryczne,
• psychoedukację rodziców – warsztaty, konsultacje, wskazówki do pracy w domu.

Dzięki temu dziecko ma szansę lepiej rozumieć własne ciało i zmysły, co wpływa pozytywnie na jego zachowanie, koncentrację i relacje.

Zaburzenia integracji sensorycznej to nie „fanaberia” – to rzeczywisty problem rozwojowy, który wpływa na codzienne życie dziecka z autyzmem. Zrozumienie i dostosowanie środowiska, odpowiednio dobrana terapia i współpraca z rodziną mogą przynieść realne efekty – poprawić komfort, samopoczucie i funkcjonowanie dziecka.